Prema članu 7. stav 1. tačka 8. Zakona o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje ("Sl. glasnik RS", br. 84/2004, 61/2005, 62/2006, 5/2009, 52/2011, 101/2011, 7/2012 - usklađeni din. izn., 8/2013 - usklađeni din. izn., 47/2013, 108/2013, 6/2014 - usklađeni din. izn., 57/2014, 68/2014 - dr. zakon i 5/2015 - usklađeni din. izn., 112/15,5/2016 - usklađeni din. izn., 7/2017 - usklađeni din. izn., 113/2017, 7/2018 - usklađeni din. izn. i 95/2018), poljoprivrednici su obveznici doprinosa za obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje, u skladu sa zakonom kojim se uređuje penzijsko i invalidsko osiguranje.

Prema članu 8. stav 1. tačka 8. istog zakona, poljoprivrednici su obveznici doprinosa za obavezno zdravstveno osiguranje, u skladu sa zakonom kojim se uređuje obavezno zdravstveno osiguranje.

Poljoprivrednici nisu obveznici doprinosa za obavezno osiguranje za slučaj nezaposlenosti, saglasno članu 9. Zakona o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje.

Članom 10. stav 1. tačka 3. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju ("Sl. glasnik RS", br. 34/2003, 64/2004 - odluka USRS, 84/2004 - dr. zakon, 85/2005, 101/2005 - dr. zakon, 63/2006 - odluka USRS, 5/2009, 107/2009, 101/2010, 93/2012, 62/2013, 108/2013, 75/2014, 142/2014 i 7/2018), propisano je da su poljoprivrednici obavezno osigurana lica, u smislu ovog zakona.

Članom 10. stav 2. istog zakona, propisano je da ako lice istovremeno ispunjava uslove za osiguranje po više osnova, osnov za osiguranje određuje se na taj način što postojanje osiguranja po prethodnoj tački isključuje osnov osiguranja iz naredne tačke.

Članom 13. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju propisano je da su osiguranici poljoprivrednici lica koja se bave poljoprivrednom delatnošću kao nosioci poljoprivrednog domaćinstva, članovi poljoprivrednog domaćinstva, nosioci porodičnog poljoprivrednog gazdinstva, članovi porodičnog poljoprivrednog gazdinstva, članovi mešovitog domaćinstva, ako nisu osiguranici zaposleni, osiguranici samostalnih delatnosti, korisnici penzije ili nisu na školovanju.

Prema članu 13. stav 4. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju, obavezno su osigurani nosilac poljoprivrednog domaćinstva, nosilac porodičnog poljoprivrednog gazdinstva, odnosno najmanje jedan član domaćinstva, porodičnog poljoprivrednog gazdinstva, ili mešovitog domaćinstva.

Prema članu 13. stav 5. Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju, ostali članovi domaćinstva, porodičnog poljoprivrednog gazdinstva, odnosno mešovitog domaćinstva mogu se osigurati pod uslovima utvrđenim ovim zakonom.

Iz napred citiranih zakonskih odredbi može se zaključiti da je poljoprivrednik fizičko lice - nosilac porodičnog poljoprivrednog gazdinstva, obveznik plaćanja doprinosa za obavezno socijalno osiguranje, po osnovu obavljanja poljoprivredne delatnosti, pod uslovom da nije obavezno osiguran po osnovu zaposlenja ili obavljanja samostalne delatnosti, iz čega dalje sledi da svi nosioci porodičnog poljoprivrednog gazdinstva ne moraju biti obveznici plaćanja doprinosa za obavezno socijalno osiguranje. Naime, poljoprivrednici, uključujući i nosioce porodičnog poljoprivrednog gazdinstva, nisu obveznici plaćanja doprinosa za PIO koji se plaća u skladu sa članom 12. stav 1. Zakona o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje (doprinos za PIO iz svih izvora prihoda), a imajući u vidu da je stavom 2. istog člana propisano da obaveza obračunavanja i plaćanja doprinosa za obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje po osnovu zaposlenja odnosno po osnovu obavljanja samostalne delatnosti, isključuje obavezu obračunavanja i plaćanja doprinosa po osnovu obavljanja poljoprivredne delatnosti.

Način obračunavanja i plaćanja doprinosa za obavezno socijalno osiguranje za fizička lica nosioce porodičnog poljoprivrednog gazdinstva zavisi od njihovog statusa, tj. od toga da li imaju status preduzetnika poljoprivrednika, u smislu Zakona.

S tim u vezi, doprinosi za obavezno socijalno osiguranje za fizička lica nosioce porodičnog poljoprivrednog gazdinstva utvrđuju se na jedan od sledećih načina:

- po rešenju Poreske uprave utvrđuju se doprinosi za fizičko lice nosioca porodičnog poljoprivrednog gazdinstva, ako isti nema status preduzetnika poljoprivrednika, u smislu Zakona;

- samooporezivanjem, ako nosilac porodičnog poljoprivrednog gazdinstva ima status preduzetnika poljoprivrednika, a nije se opredelio za isplatu lične zarade;

- na isplaćenu ličnu zaradu, ako nosilac porodičnog poljoprivrednog gazdinstva ima status preduzetnika poljoprivrednika, u smislu Zakona, a opredelio se za isplatu lične zarade, u skladu sa članom 33a Zakona.

Doprinosi po rešenju Poreske uprave za fizička lica nosioce porodičnog poljoprivrednog gazdinstva koji nemaju status preduzetnika poljoprivrednika plaćaju se na najnižu mesečnu osnovicu iz člana 38. Zakona o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje, koju čini iznos od 35% prosečne mesečne zarade u Republici, isplaćene u periodu za prethodnih 12 meseci počev od meseca novembra u godini koja prethodi godini za koju se utvrđuju i plaćaju doprinosi, prema objavljenom podatku republičkog organa nadležnog za poslove statistike.

Samooporezivanjem se plaćaju doprinosi za nosioca porodičnog poljoprivrednog gazdinstva koji ima status preduzetnika poljoprivrednika, a koji se nije opredelio za isplatu lične zarade, na osnovicu koju čini oporeziva dobit, utvrđena i iskazana u poreskom bilansu, u skladu sa Zakonom i propisima o računovodstvu, odnosno na najnižu mesečnu osnovicu za plaćanje doprinosa, iz člana 37. Zakona o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje, ukoliko je osnovica koju čini oporeziva dobit niža od ovako utvrđene najniže osnovice. Ovako utvrđeni doprinosi iskazuju se u poreskoj prijavi PPDG-1S, i plaćaju na način i u rokovima u kojima se plaća porez na dohodak građana, tj. porez na prihod od samostalne delatnosti.

Prema odredbi člana 33a Zakona, preduzetnik poljoprivrednik može da se opredeli za isplatu lične zarade, podnošenjem pisanog obaveštenja poreskom organu, najkasnije do 15. decembra tekuće godine, za period od 01. januara naredne godine.

Obveznik koji se opredelio za isplatu lične zarade, ne može to opredeljenje da promeni u toku poreskog perioda, već to može učiniti samo za naredni period, o čemu takođe dostavlja obaveštenje nadležnom poreskom organu do 15. decembra tekuće godine, za narednu godinu.

U slučaju da se preduzetnik poljoprivrednik opredelio za isplatu lične zarade, osnovica za obračun i plaćanje doprinosa je isplaćena lična zarada.

Osnovica doprinosa prilikom isplate lične zarade utvrđuje se u skladu sa članom 13. st. 2. i 3. Zakona o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje, tj. na isti način kao za zaradu zaposlenih.

Prilikom obračuna doprinosa na isplaćenu ličnu zaradu primenjuju se odredbe Zakona o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje koje se odnose na najnižu i najvišu osnovicu doprinosa, te se doprinosi obračunavaju na najnižu osnovicu, ukoliko je obračunata lična zarada niža od najniže zakonom propisane osnovice, utvrđene u skladu sa članom 37. navedenog zakona.

U slučaju da preduzetnik ne isplati ličnu zaradu, dužan je da, najkasnije do poslednjeg dana u mesecu, za prethodni mesec, obračuna i uplati doprinose za obavezno socijalno osiguranje, na najnižu zakonom propisanu osnovicu.

Prilikom isplate lične zarade popunjava se i podnosi poreska prijava na obrascu PPP PD, koja se, kao što je poznato, podnosi isključivo elektronskim putem, a sve obaveze po osnovu poreza i doprinosa uplaćuju na račun objedinjene naplate. Prilikom popunjavanja poreske prijave koristi se OVP 107 - isplaćena lična zarada obveznika poreza na prihod od samostalne delatnosti - nosioca porodičnog poljoprivrednog gazdinstva upisanog u Registar.

Na ovom mestu ćemo još napomenuti, da preduzetnik poljoprivrednik plaća doprinos za nezaposlenost, kao i dodatni doprinos za PIO, ukoliko je osiguran po drugom osnovu, bez obzira na to što se sticanjem statusa preduzetnika poljoprivrednika ne menja osnov osiguranja i što lica koja ostvaruju prihod obavljanjem poljoprivredne delatnosti, nisu obveznici doprinosa za slučaj nezaposlenosti, kao ni dodatnog doprinosa za PIO, saglasno odredbama čl. 9. i 12. Zakona o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje. Naime, poreska prijava PPDG-1S i poreska prijava PPP PD, ne mogu se podneti bez iskazivanja doprinosa za nezaposlenost, odnosno dodatnog doprinosa za PIO, ukoliko je preduzetnik poljoprivrednik osiguran po drugom osnovu, o čemu smo detaljno pisali u komentaru "Poljoprivrednik kao obveznik poreza i doprinosa u poreskom sistemu Republike Srbije sa osvrtom na neka sporna pitanja", koji je objavljen u broju 172 časopisa, a u elektronskoj bazi se nalazi u relaciji sa ovim tekstom.